EDUKACJA W UNII EUROPEJSKIEJ

Anita Szymaszek

Wspólnoty Europejskie w momencie swego powstania (1951, 1957) nie podejmowały działań w dziedzinie edukacji w tak szerokim zakresie jak obecnie. W artykule 118 i 119 Traktatu Rzymskiego zalecano jedynie współpracę między członkami Wspólnoty w związku z kształceniem i doskonaleniem zawodowym. Oświata nie należała zatem do głównych obszarów działań jednoczących się państw.
Temat edukacji zyskał wyższą rangę w momencie negocjacji dotyczących swobodnego przepływu osób, usług i kapitału. Okazało się, że brak wspólnej polityki oświatowej i przepisów regulujących np. uznawanie kwalifikacji i dyplomów stanowi problem.
Nowe podejście do zagadnienia edukacji nastąpiło w latach siedemdziesiątych, a na początku lat dziewięćdziesiątych zaczęto tworzyć narzędzia i konkretne rozwiązania mające na celu zmiany w różnych aspektach kształcenia.
Podstawy współpracy w dziedzinie edukacji zostały określone w Traktacie z Maastricht z 1992 roku. Za główne cele uznano:

• promowanie mobilności uczniów, nauczycieli i studentów
• współpracę między szkołami i uczelniami
• zachęcanie do nauki języków obcych
• ustalenie zasad uznawania tytułów i stopni naukowych oraz kwalifikacji zawodowych
• promowanie kształcenia otwartego i organizowanego na odległość.

W celu lepszej wymiany doświadczeń i realizowania wspólnych projektów w połowie lat dziewięćdziesiątych powstały programy współpracy edukacyjnej. Do najważniejszych należą:

 

• program Socrates składający się z segmentów: Comenius, Erasmus, Grundtvig, Lingua, Minerva, Arion, Naric, Eurydice
• program Leonardo da Vinci
• program Młodzież.

Program Socrates adresowany jest do uczelni, szkół i nauczycieli. Realizuje on następujące cele:

 

• podnoszenie jakości kształcenia dzieci, młodzieży i dorosłych poprzez
   współpracę międzynarodową
• poprawienie znajomości języków Unii Europejskiej
• opracowywanie innowacyjnych metod nauczania i materiałów
   edukacyjnych oraz badanie zagadnień edukacyjnych.

 

Poszczególne segmenty programu obejmują różne obszary działań takie, jak:

 

Erasmus (adresowany do szkolnictwa wyższego) – wymiana nauczycieli  
   akademickich i studentów, współpraca w zakresie programów nauczania,
   tworzenie europejskiej sieci współpracy międzyuczelnianej;
Comenius – wspieranie międzynarodowej współpracy oraz wymiany
   między szkołami, placówkami kształcenia i doskonalenia zawodowego
   nauczycieli, a także promowanie nauki języków obcych i zwiększanie  
   świadomości interkulturowej;
Lingua – promowanie nauki języków obcych poprzez podnoszenie
   poziomu nauczania i uczenia się oraz zwiększanie dostępu do różnych
   form nauki w perspektywie uczenia się przez całe życie;
Minerva – wspieranie europejskiej współpracy w zakresie kształcenia
   otwartego i na odległość oraz stosowania technologii informatyczno-
   komunikacyjnych;
Grundtvig – podnoszenie poziomu i wzmocnienie kształcenia dorosłych
   poprzez promowanie europejskiej współpracy między placówkami
   prowadzącymi edukację dorosłych, podnoszenie kwalifikacji kadry
   pracującej w tych placówkach, promowanie idei uczenia się przez całe
   życie;
Arion – organizowanie wizyt studyjnych dla przedstawicieli administracji
   oświatowej umożliwiających poznawanie systemów edukacyjnych w
   innych krajach europejskich;
Naric – tworzenie sieci informacyjnej na temat porównywalności i
   uznawania wykształcenia oraz określania równoważności dokumentów;
Eurydice – tworzenie sieci informacyjnej o systemach edukacyjnych,
   innowacjach, reformach oraz głównych kierunkach polityki edukacyjnej w
   krajach europejskich.

 

Program Leonardo da Vinci ma na celu:

 

• doskonalenie systemów kształcenia i szkolenia zawodowego na każdym
   poziomie
• poprawę jakości i dostępności kształcenia ustawicznego i szkolenia
   zawodowego umożliwiającego zdobywanie umiejętności i kwalifikacji przez
   całe życie
• programowanie i zwiększanie zakresu innowacji w procesie kształcenia zawodowego oraz rozwój konkurencyjności i kształtowanie przedsiębiorczości.


Program Młodzież adresowany jest do młodych osób uczących się i realizuje następujące cele:

 

• promowanie przedsięwzięć wspierających rozwój osobowości
• przygotowanie młodzieży do aktywnego uczestnictwa w życiu
• poszerzanie wiedzy, zdobywanie nowych umiejętności i kwalifikacji
• zapoznanie z dziedzictwem kulturowym
• integrowanie młodych ludzi ze społeczeństwem oraz kształtowanie
   postawy odpowiedzialności za sprawy społeczności lokalnej
• przezwyciężanie barier, przełamywanie stereotypów i uprzedzeń
   zakorzenionych w mentalności i kulturze młodych ludzi, przeciwdziałanie
   dyskryminacji, podejmowanie działań na rzecz postaw tolerancji
• stworzenie warunków sprzyjających jak najszerszemu udziałowi młodzieży
   w tym programie.

 

W ostatnich latach na posiedzeniach różnych organów Unii Europejskiej podjęto wiele decyzji i zatwierdzono różne dokumenty, które mają służyć realizacji nadrzędnego celu, jakim jest stworzenie społeczeństwa wiedzy i rozwijanie gospodarki opartej na wiedzy.
Aby upowszechniać najlepsze rozwiązania edukacyjne i rozwijać politykę edukacyjną w po-szczególnych krajach, przyjęto podczas szczytu Rady Europejskiej w Lizbonie w 2000 roku tzw. otwartą metodę koordynacji, która ułatwia korzystanie z doświadczeń innych państw, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko związane z wprowadzaniem reform edukacyjnych.
W Raporcie Sztokholmskim przyjętym w 2001 roku nakreślono cele strategiczne w omawianej dziedzinie. Należą do nich:

 

• poprawa jakości i efektywności systemów edukacyjnych
• ułatwienie powszechnego do nich dostępu
• otwarcie systemów edukacji na środowisko i świat.

 

W 2002 roku w Barcelonie Rada i Komisja Europejska przyjęły dokument zatytułowany „Edukacja w Europie: różne systemy kształcenia i szkolenia – wspólne cele do roku 2010. Program prac dotyczących przyszłych celów systemów edukacji”. Wynika z niego, że celem naczelnym jest wspólna jakość edukacji w Unii Europejskiej. Poprawie tej jakości służy wykorzystanie najnowszych osiągnięć nauki i techniki. Dużą wagę przywiązuje się do sprawnego funkcjonowania placówek kształcenia ustawicznego, systemu orientacji i poradnictwa zawodowego. Konieczne stają się badania rozpoznające zdolności i predyspozycje uczniów do wykonywania wybranego zawodu. Poprawa jakości edukacji wiąże się także z rozwijaniem nauki języków obcych, promowaniem nauk ścisłych i technicznych, rozwijaniem przedsiębiorczości. Postuluje się też zwiększenie związków edukacji z gospodarką.
Niezbędne jest także wprowadzenie zmian w sposobie kształcenia i doskonalenia nauczycieli, tak aby stało się ono bardziej atrakcyjne i gwarantowało właściwy nabór kandydatów. Należy określić, na czym polega nowa rola nauczyciela i jakimi umiejętnościami powinien on dysponować – instytucje kształcące nauczycieli mają stworzyć „bilans kompetencji nauczyciela w społeczeństwie wiedzy”. Należą do nich:

 

• czytanie, pisanie, liczenie
• znajomość nauk ścisłych
• znajomość języków obcych
• znajomość technologii informacyjno-komunikacyjnych
• umiejętności społeczne
• przedsiębiorczość
• kultura ogólna.

 

Osiągnięciu tych kompetencji sprzyja kształcenie ustawiczne. Pożądane jest także, aby w pro-ces nauczania i szkolenia włączać osoby, które zdobyły doświadczenie zawodowe również w innych dziedzinach.
Jedną z inicjatyw Parlamentu Europejskiego i Rady mających na celu rozwój społeczeństwa wiedzy jest decyzja z grudnia 2003 roku zatwierdzająca wieloletni program na rzecz efektywnego wprowadzania technologii informacyjno-komunikacyjnych w systemach edukacji w Europie (eLearning – kształcenie za pomocą mediów elektronicznych). Ma on na celu:

 

• identyfikowanie zainteresowanych instytucji i osób oraz informowanie ich o
   sposobach wykorzystywania e-edukacji we wzmacnianiu spójności
   społecznej, wspieraniu rozwoju indywidualnego i promowaniu dialogu
   interkulturowego
• wykorzystywanie e-edukacji do rozwijania europejskiego systemu
   kształcenia
• tworzenie mechanizmów ułatwiających opracowywanie wysokiej jakości
   produktów i usług europejskich oraz służących wymianie i przenoszeniu
   sprawdzonych rozwiązań
• propagowanie innowacji w metodach nauczania w celu podniesienia
   jakości procesu uczenia się i zapewnienia uczącym się osobom większej
   samodzielności.

Wszelkie inicjatywy Unii Europejskiej w dziedzinie edukacji wynikają z ustalonych wcześniej priorytetów oraz konieczności zmian w zakresie inwestowania w wiedzę i zdobywania nowych umiejętności. Inwestowanie w edukację jest wyzwaniem nie tylko dla osób prywatnych, ale dla całych społeczeństw. Od efektów tej inwestycji zależy rozwój badań i jakość innowacji, a co za tym idzie – wzrost gospodarczy i postęp.

 

Bibliografia
Bednarska M., Sobocki S., „Czy istnieje wspólna polityka edukacyjna w Unii Euro-pejskiej?”, „Inspiracje”, nr 4.
Informator o projektach Programu Leonardo da Vinci”, Warszawa 2003.
Materiały z Konferencji Programu Leonardo da Vinci, Warszawa 2004.
Materiały ze szkolenia „Pozyskiwanie Funduszy Europejskich dla oświaty” FILO, Kraków 2004.
Przewodnik po Programie Młodzież”, Warszawa 2003.

Adresy internetowe
www.menis.gov.pl
www.codn.edu.pl/o_codn/doc/uekomentarz.pdf
www.socrates.org.pl/minerva/elearning.pdf

 


Artykuł pochodzi z: Forum Nauczycieli. Liceum. Edukacja humanistyczna 1(7)/2005 5