Strategiczne cele edukacyjne do roku 2010

Wspólnoty Europejskie w momencie swego powstania (1951, 1957 r.) tylko w niewielkim stopniu podjęły działania w dziedzinie edukacji, zastrzegając, że zdecydowanie należą one do kompetencji państw członkowskich. W Traktacie paryskim i w Traktatach rzymskich zagadnienia edukacyjne są poruszane jedynie pośrednio. Tylko w dziedzinie kształcenia zawodowego, silnie związanego z funkcjonowaniem europejskiego rynku wewnętrznego, podjęto pewne działania mające na celu uznawanie kwalifikacji (tzw. Europass). A zatem Europejska Wspólnota Gospodarcza nigdy nie była „europejską wspólnotą edukacyjną”. Tak jest i obecnie. W Unii Europejskiej narodowe polityki edukacyjne nie podlegają głębszemu „uwspólnotowieniu”.
Jednak w ostatnich latach UE podjęła szereg inicjatyw na polu edukacji, które nie mogą być dla naszego kraju obojętne. Wynika to między innymi z faktu, że nie sposób prowadzić skutecznych działań w obszarze społecznym, ekonomicznym i politycznym nie podejmując jednocześnie działań na polu edukacji. Przełom w myśleniu o edukacji europejskiej zaczął następować w połowie lat 70. a na dobre z początkiem lat 90. I choć nadal edukacja jest dziedziną pozostającą w wyłącznych kompetencjach rządów narodowych, to w Traktacie o Unii Europejskiej – Traktat z Maastricht z 1992 r. wskazano na kluczowe działania w obszarze edukacji, już nie tylko zawodowej. Można więc mówić o traktatowych podstawach współpracy edukacyjnej. W Traktacie wskazano, że celem Unii jest:

W celu stworzenia lepszych warunków wymiany doświadczeń i realizowania wspólnych projektów powstały w połowie lat 90. programy współpracy europejskiej, finansowane przez UE. Obecnie głównymi programami edukacyjnymi UE są:

Ponadto Komisja Europejska opracowała kilka Białych Ksiąg, związanych bezpośrednio lub pośrednio z edukacją. Do najważniejszych należą:

Dokumenty te określają podstawowe cele edukacyjne państw członkowskich UE.
I tak w Białej Księdze Kształcenia i Doskonalenia wymieniono:

Osiągnięcie powyższych celów oznaczało konieczność zintensyfikowania wspólnych działań UE w dziedzinie edukacji. W marcu 2000 r. na posiedzeniu Rady Europejskiej w Lizbonie rozpoczęto proces, prowadzący do przyjęcia realizacji celów edukacji dla Europy. Strategia lizbońska UE jest odpowiedzią Europy na zjawisko globalizacji, rozwoju gospodarki opartej na wiedzy i wzrastającej konkurencji gospodarczej ze strony innych regionów świata. Strategia ta wyznacza horyzont roku 2010. Cel strategiczny jest następujący:
Gospodarka europejska powinna stać się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarką na świecie, gospodarką oparta na wiedzy. Zdolną do trwałego wzrostu, tworzącą coraz większą liczbę lepszych miejsc pracy i zapewniającą większą spójność społeczną.
A zatem celem polityki Unii będzie stworzenie najbardziej na świecie dynamicznej, bazującej na wiedzy przestrzeni gospodarczej. Sformułowano także konkretne cele rozwoju oświaty na najbliższe 10 lat:

Te ambitne, ale realistyczne, ogólnie sformułowane cele znalazły swoją konkretną interpretację w postaci 3 celów strategicznych i 13 celów o charakterze operacyjnym, które zostały przyjęte w Barcelonie w 2002 r. Zostały one opisane w kluczowym dla edukacji europejskiej dokumencie „Edukacja w Europie: różne systemy kształcenia i szkolenia – wspólne cele do roku 2010. Szczegółowy program pracy dot. realizacji celów w systemach edukacyjnych i szkoleniowych w Europie” (Education and training in Europe: diverse systems, shared goals for 2010. The work programme on the future objectives of education and training systems).
    Cel strategiczny 1:
Poprawa jakości i efektywności systemów edukacji w UE wobec nowych zadań społeczeństwa wiedzy oraz zmieniających się metod i treści nauczania i uczenia się.
    Cel strategiczny 2:
Ułatwienie powszechnego dostępu do systemów edukacji zgodnie z nadrzędną zasadą kształcenia ustawicznego, działanie na rzecz zwiększenia szans zdobycia i utrzymania zatrudnienia oraz rozwoju zawodowego, jak również aktywności obywatelskiej, równości szans i spójności społecznej.
    Cel strategiczny 3:
Otwarcie systemów edukacji na szersze środowisko i świat w związku z koniecznością lepszego dostosowania edukacji do potrzeb pracy zawodowej i społeczeństwa oraz sprostania wyzwaniom wynikającym z globalizacji.

Tym samym polityka oświatowa została wyraźnie zdefiniowana jako część europejskiej polityki zatrudnienia. Postanowienia z Lizbony i Barcelony zwiększają rolę i rozszerzają kompetencje UE w polityce oświatowej. Nie oznacza to jednak łamania zasady subsydiarności, bardziej chodzi tu o metodę koordynowania działań prowadzonych na różnych płaszczyznach, o współdziałanie Unii, państw członkowskich, władz regionalnych, partnerów społecznych i całych społeczeństw.
W ramach realizacji „procesu lizbońskiego” powstało określenie „europejski obszar wiedzy”, obejmujący „europejski obszar badań i innowacji” oraz „europejski obszar edukacji i szkoleń” (w jego skład wchodzą europejski obszar szkolnictwa wyższegoeuropejski obszar uczenia się przez całe życie). Współpraca paneuropejska w zakresie szkolnictwa wyższego odbywa się w ramach tzw. procesu bolońskiego.
Program „barceloński” zobowiązuje kraje członkowskie i kandydujące do podjęcia wysiłków, aby przy wsparciu Komisji Europejskiej podnieść poziom oświaty w krajach członkowskich. Do mierzenia poziomu jakości edukacji ustalono katalog ważnych celów i wskaźników (indykatorów). Mają one bezpośrednie przełożenie na rozwój i próby reformatorskie w oświacie krajów członkowskich, także i w Polsce.
Dokument „Edukacja w Europie: różne systemy kształcenia i szkolenia – wspólne cele do roku 2010. przedstawia krytyczną ocenę obecnej sytuacji w oświacie. Czytamy w nim między innymi:
Mimo znaczących zmian, jakie miały miejsce, systemy edukacji są nadal pod wieloma względami skoncentrowane głównie na instytucjonalnym funkcjonowaniu placówek edukacyjnych. Większą uwagę zwraca się na nauczanie niż uczenie się, bardziej koncentruje się na programach nauczania niż na uczniach i nadal wyżej ceni się abstrakcyjną wiedzę akademicką niż dostosowanie programów kształcenia do potrzeb odbiorców. W związku z tym należy rozszerzyć współpracę z wieloma różnymi instytucjami i organizacjami z sektora biznesu, placówkami badawczymi, partnerami społecznymi oraz szeroko rozumianym społeczeństwem. Wymaga tego również przekształcenie placówek edukacyjnych w uczące się organizacje.
A zatem cytowany dokument stanowi drogowskaz dla wszystkich systemów edukacyjnych. „Zbieżność edukacyjna” staje się jednym z podstawowych terminów oświatowych we współczesnej Europie. Nie chodzi o to, aby np. polski system edukacyjny był „taki sam” jak w innych krajach UE, chodzi o to, aby był on zbieżny na poziomie celów strategicznych, jakie zamierzamy osiągnąć. Ten „wspólny język” stosowany jednocześnie we wszystkich systemach oświatowych państw członkowskich UE będzie zwiększał szanse absolwentów polskich szkół i uczelni na jednolitym europejskim rynku pracy i upodabniającym się europejskim rynku edukacji.
Wskazując cele edukacyjne i określając wskaźniki Unia Europejska stworzyła ramy, w które powinny się wpisać systemy edukacji krajów członkowskich, poszczególne szkoły, z którymi powinien się zmierzyć każdy nauczyciel. Trudno sobie dzisiaj wyobrazić instytucję edukacyjną w jakimkolwiek państwie członkowskim, która chcąc zasłużyć na europejski znak jakości lub po prostu na dobrą opinię swoich absolwentów nie uwzględni tych dokumentów przy budowaniu programu szkoły, szkolnego systemu nauczania, tworzenia warunków do nauki języków obcych czy ewaluacji pracy placówki oświatowej.
http://codn.codn.edu.pl/portfolio/index.asp?plik=inf_og_strategiczne_cele