Kształcenie ustawiczne w Polsce


Zgodnie z ustawą o systemie oświaty (art. 3 pkt 17) przez kształcenie ustawiczne należy rozumieć "kształcenie w szkołach dla dorosłych, a także uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych przez osoby, które spełniły obowiązek szkolny". Zgodnie z tą definicją kształcenie ustawiczne w Polsce nie jest tożsame z pojęciem kształcenia ustawicznego w Unii Europejskiej, traktowanym tam jako kształcenie przez całe życie (ang. lifelong learning). Pojecie lifelong learning (uczenie się przez całe życie) powinno dotyczyć uczenia się od fazy przedszkolnej do późnej emerytalnej, włączając w to całe spektrum uczenia się formalnego (w szkołach i innych placówkach systemu edukacji), pozaformalnego (w instytucjach poza system edukacji) i nieformalnego (naturalnego). Ponadto, powinno się ono odnosić do wszelkiej, trwającej przez całe życie, aktywności uczenia się, mającej na celu rozwój wiedzy, kompetencji i umiejętności w perspektywie osobistej, obywatelskiej, społecznej oraz zorientowanej na zatrudnienie. W końcu, zasadniczym odniesieniem w tym względzie powinna być "osoba jako podmiot uczenia się, co podkreślać ma znaczenie prawdziwej równości szans i jakości w procesie uczenia się." Kształcenie ustawiczne w Polsce regulują następujące akty prawne:

Dodatkowo zadania edukacji ustawicznej w Polsce określają dokumenty rządowe. Są to:

oraz dokumenty Unii Europejskiej:

Kształcenie ustawiczne w Polsce w ramach systemu oświaty jest organizowane i prowadzone w:

Ponadto kształcenie ustawiczne może być realizowane na zasadach określonych w przepisach o działalności gospodarczej (tzw. zasadach komercyjnych) lub na zasadach wynikających z innych przepisów, np. przepisów dotyczących wykonywania zawodów regulowanych.
Zasady podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych określają Minister Edukacji i Nauki oraz Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami.
W raporcie Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu pn. Modernizacja kształcenia ustawicznego i kształcenia dorosłych w Polsce, jako integralnych części uczenia się przez całe życie – szkolenie ustawiczne jest określane jako "kompleks procesów oświatowych (formalnych, nieformalnych i incydentalnych), które niezależnie od treści, poziomu i metod umożliwiają uzupełnienie wykształcenia w formach szkolnych i pozaszkolnych, dzięki czemu osoby dorosłe rozwijają swoje zdolności, wzbogacają wiedzę, udoskonalają kwalifikacje zawodowe lub zdobywają nowy zawód, zmieniają swoje postawy".
Zob. Słownik: kształcenie formalne, kształcenie nieformalne, kształcenie incydentalne.
Formy kształcenia ustawicznego różnią się zarówno czasem trwania, jak i zakresem i poziomem merytorycznym i obejmują:

Cechą charakterystyczną polskiego sytemu kształcenia ustawicznego od początku lat 90. jest rozproszony i żywiołowo rozwijający się sektor usług szkoleniowych oraz zorganizowany system szkoleń dla bezrobotnych. Można zaobserwować także silne zróżnicowanie przestrzenne w lokalizacji tych usług. Prawie 95% oferty kształcenia dorosłych w systemie szkolnym dotyczy obszarów miejskich.
W obliczu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej niezbędne stało się przyśpieszenie budowania w naszym kraju otwartego i elastycznego systemu edukacji ustawicznej.
Inne ważne dokumenty, poruszające problematykę kształcenia ustawicznego z którymi warto się zapoznać, to:

Źródło:
"Ustawiczne kształcenie osób dorosłych w Polsce" – raport dla OECD (30.04.04).