Polityka językowa Unii Europejskiej
Wiktoria Blakicka
konsultant CEN ds. języków obcych


Wielokulturowe i wielojęzyczne społeczeństwo, jakim jest Europa (czterdzieści języków państwowych i dwieście dwadzieścia pięć języków miejscowych), bezsprzecznie świadczy o bogactwie naszego kontynentu. Ta różnorodność jednak stwarza problemy z komunikacją, wzajemnym zrozumieniem i tolerancją między poszczególnymi narodami, a czasem i w tej samej niejednorodnej kulturowo społeczności.
Podstawowym zadaniem polityki językowej Unii są starania o zachowanie wszystkich języków europejskich. Stanowi to warunek konieczny do tworzenia możliwości dalszego rozwoju, zachowania potencjału intelektualnego starego kontynentu, a w konsekwencji rozwoju gospodarczego i budowania dobrobytu.
Nie przypadkiem 26 września w całej Europie obchodzimy Europejski Dzień Języków, który corocznie jest powodem i okazją do promowania nauczania języków obcych.
Polityka oświatowa w rozumieniu Rady Europy i Unii Europejskiej jest częścią europejskiej polityki zatrudnienia. W takim kraju jak Polska, w którym język nie ma zasięgu światowego, priorytetem systemu edukacyjnego powinna być skuteczna edukacja językowa.
Polityka edukacyjna związana z nauczaniem języków obcych w ramach procesu lizbońskiego (strategia do roku 2010) opiera się na następujących rekomendacjach:

  1. Dokładać wszelkich starań, aby promować i podnosić świadomość opinii  publicznej w dostrzeganiu korzyści, jakie płyną z językowej różnorodności.
  2. W ramach narodowych systemów kształcenia i doskonalenia powinno znaleźć się miejsce  dla nauczania języków regionalnych, języków mniejszości narodowych, języków imigrantów, migrantów oraz krajów ościennych.
  3. Każdy kraj winien mieć jasno sformułowane cele kształcenia językowego na każdym etapie edukacyjnym.
  4. Zagwarantować płynność nauczania języka ( doskonalenia kompetencji ) na kolejnych etapach edukacyjnych.           
  5. Zdefiniować standardy kształcenia oraz wykorzystywać idee CLIL.
  6. Stworzyć przejrzysty system certyfikacji oparty na Common European Framework.
  7. Wprowadzać mentoring wspierający nauczycieli w ich karierze zawodowej.

W dokumentach Rady Europy, a przede wszystkim w Common European Framework for Languages; Learning, teaching, assesment (Europejski system opisu kształcenia językowego: uczenie się, nauczanie, ocenianie) zostały określone cele nauczania języków obcych w krajach europejskich. Jednym z najczęściej wskazywanych jest lepsze rozumienie świata i ludzi. Drugi w kolejności, to opanowanie umiejętności przydatnych na rynku pracy. W krajach z językiem o zasięgu światowym mówi się o szansie zetknięcia się z innymi sposobami widzenia świata i innymi wzorami interakcji międzyludzkich. Natomiast w krajach, których język ma zasięg lokalny celem jest uzyskanie wiedzy i umiejętności do porozumiewania się z innymi narodami. Na wyższych szczeblach edukacyjnych pojawia się w formie warunku koniecznego do formowania tożsamości europejskiej.
Organizację nauczania języków obcych determinują  jego cele praktyczne. Common European Framework uwzględnia takie możliwości: tradycyjne nauczanie (określona liczba godzin tygodniowo, jak w przypadku innych przedmiotów szkolnych), intensywne bloki czasowe poświęcone na naukę języka z zawieszeniem innych przedmiotów (w ramach wymiany międzynarodowej), albo nauczane przez nauczycieli z innych krajów (w ramach wymiany kadry pedagogicznej), nauczanie języka w połączeniu z wybranymi przedmiotami, nauka na odległość z wykorzystywaniem e-learningu.
W kontekście osiągnięcia celów nauczania, a w konsekwencji nauczania skutecznej komunikacji w Common European Framework zostały powiązane kompetencje ogólne z kompetencjami komunikacyjnymi w nierozerwalną całość. Do kompetencji ogólnych należy wiedza deklaratywna (wiedza o świecie, wiedza socjokulturowa), wiedza proceduralna (umiejętności praktyczne i interkulturowe), uwarunkowania osobowościowe (postawy, motywacje, system wartości, poglądy, style poznawcze i cechy osobowości), umiejętności uczenia się (wrażliwość językowa i komunikacyjna, ogólna wrażliwość i sprawność fonetyczna, techniki uczenia się i umiejętności heurystyczne). Kompetencje lingwistyczne, socjolingwistyczna i pragmatyczna są składnikami kompetencji komunikacyjnych.
Proponowane metody nauczania języka obcego to przede wszystkim metody aktywne, nastawione na komunikację, uwzględniające indywidualne potrzeby i możliwości uczących się - łączenie nauki w klasie z pracą indywidualną, nauką w toku praktyk zawodowych, metody interakcji międzynarodowej.
System oceniania również uległ zmianom. Jednym z ważniejszych elementów pracy lekcyjnej stała się samoocena. W tym świetle Europejskie Portfolio Językowe uznano za ważną formę pracy lekcyjnej i pozalekcyjnej, a ocena bieżąca (kształtująca) dominuje nad oceną sumatywną (końcową).
Jeśli chodzi o system egzaminowania językowego, popieraną tendencją jest przeprowadzanie zewnętrznych egzaminów, uwzględniających umiejętności komunikacyjne oraz rozwój sprawności w proporcjach zgodnych z celami programowymi, a nie tylko wiedzę językową.
Dokument „ Edukacja w Europie: różne systemy kształcenia i szkolenia - wspólne cele do roku 2010” dość krytycznie ocenia obecną sytuacje w oświacie europejskiej i proponuje  większą spójność działań w sferze edukacji, a w szczególności w edukacji językowej.
Polityka językowa tym samym dąży do promowania nauczania nowożytnych języków europejskich wśród obywateli Europy, co powinno ułatwić komunikację i kontakty między ludźmi mówiącymi różnymi językami. Przyczyni się to do zwiększenia mobilności Europejczyków, stworzy optymalne warunki do nawiązania współpracy, zrozumienia i tolerancji.